We hebben ontzettend veel te danken aan het Romeinse Rijk: onze taal, de wegen, de wet. Maar hoe zag deze oude beschaving er precies uit, hoe zat het politieke systeem in elkaar, en hoe werd het zo invloedrijk?

Op het hoogtepunt regeerde de Romeinse keizer over zes miljoen vierkante kilometer en ongeveer 120 miljoen mensen. Het was het op één na grootste rijk ooit, na het Britse Rijk. Het strekte zich uit van Britannia in het westen tot Syrië en Arabië in het oosten.

Overigens hebben de Romeinen ook de term 'Rijk' zoals we die nu kennen bedacht. Het kwam van hun woord in het Italiaans voor Keizer, ‘imperator’, dat commandant betekent.

De beste leraren Geschiedenis beschikbaar
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1ste les gratis>

Wanneer en Waar was het Romeinse Rijk?

De Romeinse keizers regeerden in een periode tussen 27 v.Chr., en 395 n.Chr. Hierna splitste het Rijk zich op in twee afzonderlijke delen: het Oost-Romeinse Rijk en het West-Romeinse Rijk. Een eeuw later, in 476 n.Chr., werd de keizer van het westen afgezet en ging het Oost-Romeinse Rijk verder onder een andere naam: Byzantium.

Zoals bij alle keizerrijken verschoof de grens van het Romeinse Rijk naarmate de heersers door middel van het voeren van oorlogen terrein verloren en veroverden. De grenzen van het Rijk verspreidden zich naar wat nu Iran is en de Perzische Golf in het oosten, via Klein-Azië, naar Europa ten zuiden van de Donau, naar Frankrijk, Spanje en wat nu Engeland is. Ook gebieden aan de noordkust van Afrika vielen onder het bestuur, waaronder het moderne Egypte, Tunesië, Algerije en Libië. Het was gecentreerd rond de Middellandse Zee.

Standbeeld van de keizer Julius Caesar
De beroemde keizer Julius Caesar. | Bron: Unsplash.

De Oorsprong van het Romeinse Rijk

Rome werd in 753 v. Chr. gesticht, waarschijnlijk door de broers Romulus en Remus. Het werd een republiek in 509 v. Chr. met de oprichting van de Romeinse Senaat. Dit bracht het leiderschap van magistraten met zich mee, die samen debatteerden en beslissingen namen over het bestuur van de Romeinse samenleving. Het land breidde zijn grenzen voortdurend uit, maar reikte pas na 300 v. Chr. buiten het huidige Italië. Hoewel het toen nog geen officieel keizerrijk was, waren er al duidelijk keizerlijke kenmerken aanwezig.

In 45 v.Chr. kreeg Julius Caesar na successen te hebben behaald in de oorlogen die hij met zijn leger voerde, de titel 'dictator' van Rome. Toch werd hij een jaar later vermoord en gezien zijn populariteit onder de lagere klassen van de Romeinen ontstond er een opstand die uiteindelijk leidde tot een burgeroorlog.

Terwijl Marcus Antonius en Octavianus, de geadopteerde zoon van Caesar, zich keerden tegen de moordenaars van Caesar, kwamen de twee uiteindelijk tegen over elkaar te staan en de daaruit voortvloeiende oorlog eindigde in de nederlaag van Marcus Antonius in 31 v. Chr. Octavianus verkreeg van de senaat de titel 'eerste burger', dat het beginpunt van het eerste echte keizerlijk Rome zou betekenen.

Octavianus kwam bekend te staan onder de naam Augustus, en hij trok steeds meer bevoegdheden naar zich toe. Onder andere in het senaat, wat toen nog steeds op papier het hoogste gezag in Rome was. Tijdens de heerschappij van Augustus kenden de Romeinen een periode van ongekende welvaart en vrede.

De Gouden Eeuw van de Romeinen

Julisch-Claudische Dynastie

Octavianus, of Augustus, was de eerste keizer van wat bekend kwam te staan als de Julisch-Claudische dynastie. Hij was enorm succesvol in het uitbreiden van het grondgebied waarover het Rijk regeerde: hij veroverde delen van Egypte, Tunesië, Libië en Algerije, evenals het grootste deel van het noordelijke Middellandse Zeegebied. Hij bracht ook de Romeinse controle over het Iberische schiereiland, het huidige moderne Spanje en Portugal, en sloot vrede met het Parthische Rijk in Iran om een stabiele grens in het oosten te waarborgen.

De Julisch-Claudische dynastie bestond uit Tiberius, Caligula, Claudius en keizer Nero. Claudius begon met de verovering van Britannia, wat vervolgens werd voortgezet met grote uitbreidingen onder het bewind van Vespasianus en met de beroemde muur op de Schotse grens door Hadrianus.

Nero, met zijn befaamde grimmige persoonlijkheid, was niet gelukkig gedurende zijn regeerperiode. Ook vond in dat jaar de Grote brand van Rome plaats, in 64 n.Chr. Zijn zelfmoord leidde tot een burgeroorlog in 69 n.Chr., welk jaar bekend staat als het Vierkeizerjaar. Hiermee kwam een einde aan de Julisch-Claudische dynastie.

Flavische Dynastie

De Flavische dynastie begon in 69 n.Chr. met keizer Vespasianus, die de laatste keizer was van het Vierkeizerjaar. Hij was de keizer die het beroemde Colosseum van Rome bouwde, dat door zijn erfgenamen Titus en Domitianus werd voltooid (vandaar dat het bouwwerk ook bekend staat als het Flavisch Amfitheater).

Tijdens de regeerperiode van Titus vond de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr. plaats, die Pompeï en Herculaneum verwoestte, samen met de brand en de pest in de stad Rome in 80 n.Chr. Toch werd Titus beschouwd als een zeer kundige heerser. Hij stierf echter jong, en zijn jongere broer Domitianus verving hem in 81 n.Chr.

Domitianus werd in 96 n.Chr. vermoord, omdat hij bekend stond als een zeer autocratische en strenge keizer. Hij werd vervangen door een van zijn adviseurs, Nerva.

De overblijfselen van de stad Pompeï.
De stad Pompeï werd verwoest na de uitbarsting van de vulkaan Vesuvius. | Bron: Unsplash.

De Nervisch-Antonijnse dynastie, of De Vijf Goede Keizers

De dynastie die Nerva stichtte staat bekend als de Nervisch-Antonijnse dynastie. De vijf keizers Nerva zelf, Trajanus, Hadrianus, Antoninus en Marcus Aurelius, staan bekend als de Vijf Goede Keizers.

Trajanus, de enige Romeinse keizer die niet op het Italiaanse schiereiland geboren is, breidde het Rijk uit tot zijn grootste vorm. Hij veroverde Dacië, wat nu Roemenië, Moldavië, delen van Bulgarije, Hongarije, Oekraïne, Slowakije, Servië en Polen is, en Syrië.

De Nervisch-Antonijnse dynastie regeerde tussen 96 en 192 n.Chr., en tijdens de heerschappij van Commodus, de laatste keizer in deze dynastie, werd de achteruitgang van het Romeinse Rijk in gang gezet.

Het Colloseum in Rome
In het Colloseum werden grote gevechten gehouden. | Bron: Unsplash.
De beste leraren Geschiedenis beschikbaar
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1ste les gratis>

De Prestaties van het Romeinse Rijk

Net als het Britse en het Mongoolse Rijk heeft het Romeinse Rijk een lange periode van vrede gekend. Deze periode stond bekend als de Pax Romana, waarin de handel kon bloeien als nooit tevoren.

In de praktijk kunnen de voortbrengselen van het Romeinse Rijk vooral worden gevonden in de techniek, namelijk in de bouw van wegen (beroemd omdat ze zeer plat zijn) en aquaducten. Een aquaduct werd gebruikt om water te verplaatsen en de Romeinen bouwden en gebruikten ze om water naar steden, markten en boerderijen te kunnen vervoeren. Het aquaduct van Segovia, gebouwd tijdens de regeerperiodes van Domitianus, Nerva en Trajanus, is hier een beroemd voorbeeld van.

Op het gebied van kunst blonken de Romeinen uit in poëzie, drama en beeldhouwkunst. Iedereen die Latijn heeft gestudeerd zal weten dat we deze voortbrengselen nu nog steeds zullen blijven bestuderen, aangezien ze zelfs vandaag de dag nog de manier vormen waarop we schrijven, lezen en onszelf vermaken. Latijn vormt al bijna duizend jaar lang de taal van de politiek in heel Europa.

Het latere Romeinse Rijk maakte, na zijn splitsing, het christendom tot de officiële godsdienst, te beginnen met de bekering van Constantijn de Grote. Dit leidde tot de verspreiding van de religie, en van de joods-christelijke cultuur in het algemeen, van oost naar west over het hele rijk.

Het Romeinse Rijk Splitst zich: Oost en West

Na de laatste keizer van de Vijf Goede Keizers, Marcus Aurelius, begint de heerschappij van Commodus en daarmee het verval van het rijk. In 192 n.Chr. werd hij vermoord, wat het begin van het Vijfkeizerjaar zou worden. Dit introduceerde een enorme politieke instabiliteit in het rijk, met als hoogtepunt de Crisis van de derde eeuw die begon met de machtsovername van Septimius Severus in 193 n.Chr. Hiermee werd een precedent geschapen voor de rest van de eeuw.

Na een aantal barbaarse invasies in de loop van de eeuw, en met de pest en natuurrampen die het rijk van binnenuit teisterden, nam Diocletianus in 284 n.Chr. het rijk over en maakte een einde aan de crisis. Zijn oplossing was om het enorme rijk in tweeën te splitsen.

Het Oosten zou worden geregeerd door Diocletianus in Constantinopel, het huidige Istanboel, en zou bekend komen te staan als het Byzantijnse Rijk. Daarnaast ontstond het Westen, dat van de stad Rome naar Milaan verhuisde.

Weergave van ottomaanse architectuur
In het Ottomaanse rijk vindt men prachtige architectuur. | Bron: Unsplash

De Ondergang van het Romeinse Rijk

Uiteindelijk zijn beide rijken ingestort, hoewel het Oosten veel langer standhield onder het Byzantijnse Rijk.

Het was Odoaker, de barbaarse koning van Italië, die uiteindelijk de instorting van het Westers Rijk veroorzaakte. Het rijk werd al ernstig verzwakt door incompetente leiders en door invasies van Vandalen, Ostrogoten en de Visigoten. Odoaker, die in Noord-Italië was gestationeerd, bracht in 476 n.Chr. de laatste Westerse keizer, Romulus Augustulus, ten val.

Het Oost-Romeinse Rijk, beter bekend als het Byzantijnse Rijk, overleefde tot het Ottomaanse Rijk in 1453 ten einde kwam. Constantijn de Grote, de eerste christelijke keizer, veroverde het land dat verloren ging tijdens de crisis van de derde eeuw, terwijl Justinianus (527-565 n.Chr.) het land van het Westerse Rijk probeerde te heroveren.

Justinianus zijn bijdragen aan het recht kunnen worden beschouwd als een soort massale bouwprojecten. Zijn keizerschap in een tijd van grote welvaart heeft hem in de geschiedenis bekend gemaakt als Justinianus de Grote, en zelfs als de laatste Romeinse keizer.

Uiteindelijk raakte het Byzantijnse Rijk langzaam in verval en werd de stad Constantinopel veroverd in 1453 door de Ottomaanse keizer Mehmet de Veroveraar.

Conclusie

Lees meer over het Russische Rijk en de Qing-dynastie in onze andere artikelen over de grote keizerrijken in de geschiedenis.

Heb je een leraar Geschiedenis nodig?

Vond je dit artikel leuk?

5,00/5 - 1 waardering(en)
Laden...

Joep