We vergeten vaak te kijken naar het Ottomaanse Rijk als we de geschiedenis van Europa in de zestiende eeuw bestuderen. We zijn vaak meer bezig met de ontwikkelingen rondom het christendom, met de opkomst van het Spaanse, Britse en Nederlandse rijk, en met de verkenning van de Nieuwe Wereld.

Toch waren de Ottomanen niet zomaar een stel moslimstrijders waarmee Europa eeuwenlang heeft gevochten. Er bestaan veel verhalen over de sultan die zich vermomde als een gewone man en 's nachts door de straten sloop. Ook zou er veelvuldig broedermoord plaatsvinden, en zouden de prinsen genieten van meerdere vrouwen. Maar hier hebben de Ottomanen hun roem niet aan te danken.

Nee, het Ottomaanse Rijk was een zeer succesvol, cultureel rijk en een relatief liberaal politiek lichaam waarvan de erfenis vandaag de dag nog steeds merkbaar is.

De beste leraren Geschiedenis beschikbaar
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1ste les gratis>

Wanneer en Waar was het Ottomaanse Rijk?

Het centrum van het Ottomaanse Rijk bevond zich in Istanbul, waar de sultan woonde. Het duurde iets meer dan zes eeuwen, van ongeveer 1301 tot 1922, toen het na de Eerste Wereldoorlog instortte.

Het gebied lag verspreid over Europa, het Midden-Oosten en Noord-Afrika, in het huidige Egypte, Bulgarije, Roemenië, Griekenland, Hongarije, Macedonië, Palestina, Jordanië, Syrië en Libanon. Het strekte zich uit van het zuiden van Algerije tot aan de rivier de Donau.

Misschien heb je wel eens gehoord van Suleiman de Grote, die in de zestiende eeuw tussen 1520 en 1566 regeerde. Deze jaren staan bekend als de Gouden Eeuw van het Ottomaanse Rijk, waarin hij probeerde gebieden in Perzië, Oostenrijk en Rusland te veroveren.

Een kentering in de geschiedenis van de Turken vond plaats na 1571, toen de Ottomaanse zeemacht een pak slaag kreeg van de samengebundelde krachten van de Europeanen, onder leiding van de paus. Daarna vervaagde langzaam hun invloed in Europa en na verdere mislukte acties raakte het Rijk eeuwenlang in verval.

Een indruk van de stad Istanbul
De stad Istanbul is een lust voor het oog! | Bron: Unsplash

Hoe is het Ottomaanse Rijk Ontstaan?

Osman I wordt over het algemeen toegewezen het Ottomaanse Rijk te hebben gesticht. Daarmee is het ook naar hem vernoemd!

Hij was een stamlid uit Anatolië, een gebied in Turkije, wiens vader er in het midden van de dertiende eeuw ervoor zou hebben gezorgd dat zijn stam ontsnapte aan de greep van het Mongoolse Rijk. Gedurende het leiden van een van de vele stammen in Anatolië, kwam het succes van Osman voornamelijk voort uit het feit dat hij zijn territorium vergrootte door het Byzantijnse Rijk dat in Constantinopel gevestigd was (voorheen bekend als Byzantium) aan te vallen.

150 jaar later, in 1453, veroverde het Ottomaanse Rijk onder leiding van Mehmet de Veroveraar Constantinopel, waarmee het voor het eerst in 1000 jaar werd veroverd. Ze gaven de stad de naam Istanbul, de Stad van de Islam, en vestigden er de zetel van het Ottomaanse Rijk.

Anatolië is de stad waar het Ottomaanse rijk is ontstaan
Het Ottomaanse rijk is ontstaan in Anatolië. | Bron: Unsplash
De beste leraren Geschiedenis beschikbaar
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1ste les gratis>

De Gouden Eeuw van de Ottomaanse Macht

Na de verovering van Istanbul genoot de Ottomaanse macht meer dan een eeuw van zo goed als ononderbroken glorie. De legers onder Bayezid, Selim I, en Suleiman, 'de Grote Turk', veroverden onder meer Syrië, het Arabische Schiereiland, Palestina en Egypte.

Gedurende deze periode bloeide het keizerlijk Turkije op. Echter, met de heerser Selim II op de troon, begonnen de zaken te veranderen. De Turken kwamen in opstand, de Ottomanen werden verslagen door Europese legers, en de keizerlijke macht van de dynastie begon langzaam af te nemen.

Handel

Tijdens de Gouden Eeuw van de Ottomanen maakte het Sultanaat gebruik van Istanbul als cruciale locatie om zijn handels- en commerciële macht te vergroten.

Istanbul heeft altijd op een zeer strategische plaats gelegen op de handelsroutes tussen oost en west: tussen Europa, Afrika en Azië. De Ottomanen handelden met China in het verre oosten en met Venetië in Italië en ze profiteerden enorm in heel Klein-Azië van de stroom van dure goederen, waaronder zijde, kleurstoffen en specerijen. De Ottomaanse verovering van Jemen bracht bijvoorbeeld controle in de regio over koffie met zich mee, wat, toen het eenmaal in de Egyptische hoofdstad Caïro werd verkocht, er een ongelooflijk welvarende stad van maakte.

Veel van de veroveringen van het Rijk waren pogingen om controle te krijgen over verschillende handelsroutes. De Turkse zeemacht controleerde bijvoorbeeld een groot deel van de Middellandse Zee, terwijl ze gelijktijdig over land handelsoorlogen voerden met Rusland. Ook probeerde Portugal zijn aanwezigheid in de Indische Oceaan op te bouwen, maar de Ottomanen vochten vastberaden om hun invloed daar te behouden.

Cultuur

De jaren onder Suleiman waren een zeer vruchtbare tijd voor de Ottomaanse kunst. Grote ontwikkelingen vonden plaats in de islamitische kalligrafie, poëzie, schilderkunst, muziek en keramiek. Wiskunde, scheikunde en filosofie werden fanatiek beoefend en men denkt dat veel chirurgisch gereedschap dat we vandaag de dag nog gebruiken, is ontwikkeld door de Ottomanen.

De architect Sinan heeft onder leiding van Suleiman veel prachtige bouwwerken ontwikkeld in het Midden-Oosten, terwijl Europese kunstenaars, zoals Titiaan en Bellini, ook in Istanbul verbleven.

Religie

De vijandschap en het wantrouwen tussen het vroegmoderne Europa en de Ottomanen kwam deels voort uit religie: Europa was streng christelijk terwijl de Turken moslim waren.

Terwijl het Osmaanse regime nu wordt erkend als een zeer religieus liberaal regime, waren er destijds veel horrorverhalen over de rol van de islam. Er werd veel literatuur en propaganda verspreid die het wantrouwen jegens de islam versterkte, zoals Shakespeares toneelstuk Othello.

De Turken zouden veel christenen met gebruik van geweld tot de islam hebben bekeerd. In het devshirme systeem werd naar verluid wel 20 procent van de mannelijke kinderen gevangen genomen van de christenen die werden veroverd. Zij werden bekeerd en gebruikt als slaven of werden opgeleid voor een rol binnen de overheid.

Suleiman was echter zowel een religieus als politiek leider. Hij ontwikkelde veel basisscholen voor religieus en taalkundig onderwijs. De titel van sultan omvatte daarnaast ook verantwoordelijkheden als beschermer van de islam. In tegenstelling tot in het grootste deel van het christelijke Europa had het joodse volk een zeer belangrijke rol in de Osmaanse samenleving en werd het actief aangemoedigd om naar Istanbul te komen.

Ontdek hier meer over het Romeinse rijk!

Moslim leest uit een heilig boek.
De Turken waren voornamelijk moslim. | Bron: Unsplash.

Het Behouden van Macht: De Ottomaanse Regeringsstijl

Het is interessant om na te denken over hoe de Ottomanen zo lang hebben kunnen overleven, en hoe hun technieken wat betreft regeren het mogelijk hebben gemaakt dat een enkele familie bijna zeven eeuwen lang aan de macht heeft kunnen blijven!

De Ottomaanse regering stond bekend om haar sterke centralisatie en stabiliteit. Hoewel dit een bewijs was van de kracht van de koninklijke familie, kwam de dynastieke continuïteit met een bepaalde sluwheid, zoals koninklijke zonen die tegen elkaar plannen smeedden om zo de opvolging van de troon voor zichzelf te verzekeren.

Een veel voorkomende legende over de Ottomanen is dat de sultan zich vaak vermomde om zijn paleis, Topkapi, te verlaten en ambtenaren te controleren. Dit deed hij om er zeker van te zijn dat iedereen zijn taken volbracht. Hij omringde zich ook met goed geïnformeerde staatsmannen. De sultan zou echter altijd het laatste woord hebben gehad.

Naast de centrale kracht van de absolute monarchie, behielden de Osmanen de macht door middel van een sterk leger. Ook konden ze hiermee hun bereik vergroten door nieuwe landen te veroveren. Men denkt dat dit leger grotendeels uit slaven bestond, maar de vaardigheid en kennis van de militairen en leiders van de zeemacht maakte de Ottomaanse legers gevreesd en wereldwijd beroemd.

De Ondergang van het Ottomaanse Rijk

Zoals alle grote keizerrijken hebben de Ottomanen in Istanbul uiteindelijk hun greep verloren op de macht en op de mensen die ze domineerden. Maar in dit geval bleef de teloorgang nog eeuwenlang doorgaan.

Lepanto, 1571

Een belangrijk keerpunt vond plaats in 1571, toen het Ottomaanse Rijk een grote zeeslag met het Heilige Roomse Rijk bij Lepanto verloor. Na het sterke bewind van Suleiman, werd duidelijk voor de hele wereld dat de Turkse zeemacht niet langer onoverwinnelijk was.

Zo'n 200 Turkse boten werden vernietigd en 40.000 man werden gedood. Hierbij kwamen veel van hun meest briljante marineofficieren om het leven, wat het einde betekende van de Turkse overheersing in de Middellandse Zee. Duizenden christelijke gevangenen werden hierbij bevrijd.

Afbeelding van een grote zeeslag
Er werd een groot verlies geleden in Lepanto. | Bron: Unsplash

Wenen, 1683

Na deze oorlog, die volgens historici het verval van het Rijk inluidde, werd de Turkse zeventiende eeuw overvallen door een aantal militaire nederlagen. De belangrijkste daarvan was waarschijnlijk het Beleg van Wenen in 1683, dat op een mislukking uitliep.

Dit was de tweede poging van de Ottomanen om Wenen te veroveren (waarvan de eerste poging in 1529 plaatsvond), maar deze specifieke mislukking stopte de Turkse pogingen om nog meer land in Europa te veroveren. Deze tactische beslissing betekende dat de Turken er niet in slaagden om nog meer land te veroveren en dat de groei van het Imperium begon te stagneren.

Andere relevante Factoren voor de Val van de Ottomanen

Daarnaast waren er nog andere factoren die de neergang van het Ottomaanse Rijk in gang hadden gezet:

  • De Europese overheersing van de Nieuwe Wereld zorgde ervoor dat de Ottomanen minder problematisch waren voor de christenen, omdat ze veel minder afhankelijk werden van de handelsroutes die het Ottomaanse Rijk in handen had.
  • De Ottomaanse politiek van liberale handel hield in dat het Rijk nooit echt zelf de middelen produceerde die het nodig had. De keizerlijke strategie werd gekenmerkt door wat men 'kortetermijndenken' noemt: na de verovering van een nieuw gebied namen zij de middelen uit het land mee en trokken zij weer verder, in plaats van te investeren in de lange termijn.
  • De centrale politieke controle werd uiteindelijk verzwakt ten gevolge van opstand, wat op zijn beurt het politieke gezag over alle gebieden van het keizerrijk verzwakte. Dit werd verergerd door een aantal incompetente sultans in de zestiende en zeventiende eeuw.
  • Het Rijk hield uiteindelijk op te bestaan aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, waarbij zij aan de kant van de Duitsers vochten. Daarna verdeelden het Britse Rijk en de Fransen onderling het grootste deel van wat voorheen Ottomaans land was, en Turkije heeft zich tot op heden hier niet van weten te herstellen.

Conclusie

Als je meer te weten wilt komen over grote wereldrijken, het Russische Rijk, of de Qing-dynastie, bekijk dan de rest van onze serie!

Heb je een leraar Geschiedenis nodig?

Vond je dit artikel leuk?

5,00/5 - 1 waardering(en)
Laden...

Joep