Als je de geschiedenis bestudeert, zul je merken dat het woord ‘rijk’ veel voorkomt, zoals bijvoorbeeld het Romeinse Rijk en het Britse Rijk. Maar wat bedoelen we hier precies mee als we dit zeggen? Waar verwijst dit woord eigenlijk naar? En ook zeer belangrijk: wat is het verschil tussen een koninkrijk, een ‘gewoon’ groot land, en een rijk?

In dit artikel kijken we naar wat een rijk eigenlijk is, hoe de term in de geschiedenis wordt gebruikt, en waar dit hele concept is begonnen. We zullen ook kijken naar de grootste rijken die ooit hebben bestaan, hoe ze hebben kunnen ontstaan en vervolgens ten val zijn gekomen.

Standbeeld van Julius Caesar
Julius Caesar zou een sleutelrol spelen in de geschiedenis van het Romeinse Rijk. | Bron: Pixabay.
De beste leraren Geschiedenis beschikbaar
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1ste les gratis>

Wat Is een Rijk?

Laten we eerst eens nadenken over wat een rijk eigenlijk een rijk maakt. Het gaat er niet om hoeveel land er aanwezig is, noch hoeveel mensen er zich binnen dat rijk bevinden. Oftewel: de cijfers doen er niet per se toe.

De factoren die van een rijk echt een rijk maken zijn er slechts twee. De eerste is het veroveren van een andere bevolking, dan wel een gebied. De tweede factor is semantisch, wat betekent dat het een kwestie van taal is.

Verovering en Territoria

In het eerste geval hebben historici groepen van gebieden aangewezen als rijken, die allemaal onder één heerser vallen (direct of indirect). Dit komt erop neer dat bijvoorbeeld Rusland wel heel groot is, maar dat betekent niet dat het een rijk is.

Maar als het Mongolië zou binnenvallen en zijn regering zou overnemen, dan zouden we al meer in de buurt van een rijk komen: twee gebieden die nu onder de controle van één heerser of regering staan. Vaak vertonen rijken dus een etnische, religieuze, taalkundige en culturele diversiteit.

Laten we het Ottomaanse Rijk als voorbeeld nemen. Op een gegeven moment stonden landen als Egypte, Bulgarije, Griekenland en Libanon allemaal onder de heerschappij van de Osmanen, die voornamelijk in Turkije gevestigd waren. Deze landen vormden verschillende administratieve eenheden van het Rijk en werden geregeerd door gouverneurs onder toezicht van de sultan of de keizer. Deze ondergeschiktheid, na de keizerlijke uitbreiding en verovering, wordt beschouwd als een bepalend kenmerk van een imperium.

Land en Zee

Het is belangrijk erop te wijzen dat er binnen dit idee twee hoofdtypen van een rijk bestaan. Deze staan bekend als 'aardse rijken' en ‘thalassocratieën’, waarbij het eerste een door het land veroverd imperium is en het tweede een door de zee gedomineerd imperium.

Het Mongoolse Rijk is een goed voorbeeld van een aards rijk, omdat het zich onder Genghis Khan verspreidde vanaf de Mongoolse steppen. In het begin van het rijk stuurde Genghis invasies in alle richtingen om zich heen, om zo snel mogelijk zoveel mogelijk land te veroveren en hierover te regeren.

Terwijl de aardse rijken vaak aaneengesloten zijn, dat wil zeggen dat hun grenzen tegen elkaar liggen, hoeven thalassocratieën dat niet te zijn. Het Britse Rijk is hier een voorbeeld van, aangezien het gebieden veroverde over de hele wereld, zoals eilanden en havens, met zijn ongelooflijk machtige marine.

Een schip dat vaart op zee
Veel oorlogen werden op zee uitgevochten. | Bron: Pixabay.

De Term ‘Rijk’

De tweede definitie van een rijk is in wezen dat het zichzelf een rijk noemt. Dit gebeurt wanneer een heerser zijn titel van bijvoorbeeld 'koning' verandert in die van 'keizer'.

Het Russische Rijk is een bekend voorbeeld. Hier waren de koningen al sinds Ivan de Grote en zelfs daarvoor al bezig met het veroveren van gebieden. Toch was het pas in 1721 dat Peter de Grote besloot om Rusland een Rijk te noemen, waarmee hij afstand deed van het tsaardom.

Het Romeinse Rijk deed iets vergelijkbaars, want toen Octavianus als keizer werd benoemd, had de Romeinse Senaat in Rome al lang daarvoor zijn grenzen uitgebreid.

Aan de andere kant begon Korea zich in 1897 het Keizerrijk Korea te noemen, hoewel het geen ander land in bezit had dan Korea zelf. Acht jaar later zou het door Japan worden opgeslokt.

Instorting: Waarom Komen Keizerrijken Ten Val?

Het staat bijna van te voren al vast dat rijken ten val komen, ongeacht de welvaart of de vrede die ze uiteindelijk tot stand weten te brengen. Herodotus, de Griekse historicus die nog voor het Romeinse Rijk leefde, was zich hier al van bewust. Toch zijn historici het er vandaag de dag nog steeds niet honderd procent over eens waarom rijken instorten.

Maar het is nou eenmaal een feit dat ze uiteindelijk ten einde komen, meestal als gevolg van het feit dat hun heersers zwak zijn geworden. Andere rijken, zoals het Mongoolse Rijk, worden misschien te groot om zich nog te kunnen redden. Het kan ook liggen aan invasies van buitenaf, zoals in het geval van het Romeinse Rijk en het Qing-rijk. Vier van de rijken waar we naar kijken zijn ten einde gekomen door oorlog, en het was toevallig dezelfde oorlog die hier de oorzaak van was!

De Eerste Rijken

Keizerlijke activiteiten zijn waarschijnlijk al gaande sinds het bestaan van de menselijke beschaving. Het eerste waarvan we het zeker weten dat het heeft bestaan is het Egyptische rijk van ongeveer 3000 v.Chr., waarin koning Narmer van Boven-Egypte, Beneden-Egypte veroverde en alles onder één heerschappij bracht. Zo'n zeshonderd jaar later veroverde het Akkadische Rijk een groot deel van Mesopotamië, dat nu Irak, Koeweit en delen van Syrië, Saoedi-Arabië en Turkije omvat.

Het Shang- en het Zhou-imperium, beide gevestigd in China tussen 1500 en 770 v.Chr., waren beide van grote omvang en bestonden al meer dan zeven eeuwen voor het Romeinse Rijk.

Het Romeinse Rijk

Het waren echter de Romeinen die voor het eerst de term ‘rijk’ gebruikten zoals we dat nu kennen, afgeleid van het Latijnse 'imperator', wat commandant betekent. De Romeinen legden de fundering voor het daaropvolgende westerse imperialisme en creëerden de administratieve en politieke grondslagen voor de latere westerse regeringen.

Het Romeinse Rijk bestond tussen 27 v.Chr. en 476 n.Chr. en regeerde op zijn hoogtepunt onder keizer Trajanus over 21 procent van de bevolking van de wereld.

De beste leraren Geschiedenis beschikbaar
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1e les gratis!
Lea
Lea
20€
/u
1e les gratis!
Nele
Nele
17€
/u
1e les gratis!
Johnny
Johnny
15€
/u
1e les gratis!
Timo
Timo
12€
/u
1e les gratis!
Robin
Robin
14€
/u
1e les gratis!
Lena
Lena
25€
/u
1e les gratis!
Simon
Simon
20€
/u
1e les gratis!
Jason
Jason
18€
/u
1ste les gratis>

Het Mongoolse Rijk

Het Mongoolse Rijk staat bekend als het grootste aaneengesloten landrijk in de geschiedenis van de wereld en werd opgericht door Genghis Khan, die in 1206 de nomadische Mongoolse stammen verenigde. Daarna ging hij op pad om de wereld te veroveren, en hij slaagde daar bijna in. Zijn rijk strekte zich uit van Peking in Oost-Azië tot aan de Donau en de Perzische Golf in het westen: maar liefst 24 miljoen vierkante kilometer.

Ondanks een lange periode van vrede in de landen die hij had veroverd, ook wel bekend als de Pax Mongolica, bleef het keizerrijk slechts bestaan tot 1294, toen het in vier delen uiteenviel. Deze delen werden politiek onafhankelijk en kwamen uiteindelijk één voor één ten val.

Het Ottomaanse Rijk

Nadat het Romeinse Rijk in tweeën was gesplitst, kwam de oostelijke helft bekend te staan als het Byzantijnse Rijk. Het was gevestigd in Constantinopel.

Het bleef bestaan tot 1453, toen Constantinopel werd veroverd door Mehmet de Veroveraar, de afstammeling van Osman I. Dit was de eerste Ottomaanse keizer die het Rijk in 1301 had opgericht. Zijn dynastie werd meer dan zes eeuwen lang bestuurd vanuit Istanbul (de nieuwe naam voor Constantinopel).

het rijk was verspreid over drie continenten. Het opmerkelijke hieraan was de combinatie van veroveringen op land en zee. De sultans waren moslim, en het rijk was zeer divers zonder enige vorm van opgelegde religie.

Kathedraal in Istanbul
Istanbul zou de hoofdstad worden van het Ottomaanse Rijk. | Bron: Pixabay.

De Qing-Dynastie

In Mantsjoerije, het noorden van China, was in de zeventiende eeuw de Qing-dynastie een van de langst overgebleven Chinese dynastieën en ook het grootste rijk uit de Chinese geschiedenis.

Ze slaagden erin de grenzen van het moderne China te vormen en de Mantsjoes, de Mongolen en de Han-Chinezen onder dezelfde heerser te verenigen. Pas in de negentiende eeuw begonnen de problemen, met de opkomst van het christendom in China en het uitbreken van verschillende opstanden en revoluties.

Een deel van de oorzaak van de achteruitgang van de Qing was het uitblijven van modernisering ten opzichte van hun technologisch geavanceerde concurrenten. Dit betekende dat toen de oorlog kwam, de Qing geen schijn van kans maakten.

Het Russische Rijk

Het Russische Rijk komt voort uit het Russische koninkrijk, dat in 1547 begon als het Tsaardom Rusland. In 1721, onder de heerschappij van Peter de Grote, werd de naam veranderd in het Russische Rijk, en groeide het uit tot een wereldmacht.

Op het hoogtepunt, na de regeerperiodes van Peter en Catharina de Grote, was het Russische Rijk een zeer omvangrijk rijk. Het grondgebied was over drie continenten verspreid: Europa, Azië en Noord-Amerika vielen hieronder. Het was zo groot dat het wordt beschouwd als een van de drie grootste rijken na de Britten en de Mongolen.

Nadat rebellen in opstand kwamen en de stabiliteit van de troon werd bedreigd, ging het Russische Rijk een periode van verval tegemoet. De monarchie werd in 1917 omvergeworpen door de Bolsjewistische Revolutie, waardoor het Rijk veranderde in een republiek: een staat met een gekozen leider.

De Britse vlag
De Britten hadden bijna een kwart van de wereld onder hun bestuur. | Bron: Pixabay.

Het Britse Rijk

Van het Britse Rijk kan worden gezegd dat het de moderne wereld heeft gevormd, aangezien het aantal koloniën dat zij in bezit hadden enorm was. Na ontdekkingsreizen van de Spanjaarden en de Portugezen in Amerika begon Groot-Brittannië, op dat moment nog Engeland en Schotland afzonderlijk, over de hele wereld koloniale bezittingen te vergaren.

Op zijn hoogtepunt in de negentiende eeuw had het Britse Rijk een kolonie op elk continent van de aarde: van Australië tot het Caribisch gebied, met daartussenin heel India en delen van Afrika. 23 procent van de wereldbevolking stond op dat moment onder Brits bestuur.

Het kwam uiteindelijk ten val door de zwakte van Groot-Brittannië en door de roep om onafhankelijkheid en autonomie van koloniale samenlevingen over de hele wereld.

Heb je een leraar Geschiedenis nodig?

Vond je dit artikel leuk?

5,00/5 - 1 waardering(en)
Laden...

Joep