Er zijn dingen waarbij middelmatigheid onverdraaglijk is: poëzie, muziek, schilderkunst en spreken in het openbaar. - Jean de la Bruyère

Vlaanderen kent een enorm rijke schildergeschiedenis en veel beroemde kunstschilders. De Vlaamse meesters horen bij ’s werelds grootste kunstenaars. Stuk voor stuk iconen die elk op hun manier vernieuwing in de schilderwereld brachten. Ze bekeken hun wereld op een andere manier en gaven die ook zo vorm op de canvas. Revolutionaire gedachten en werken die voor opschudding, vernieuwing en bewondering in de kunstwereld zorgden. En die van Vlaanderen de bakermat van de schilderkunst hebben gemaakt.

De Vlaamse primitieven – met Jan Van Eyck als bekendste schilder - hebben Vlaanderen voor het eerst op de wereldkaart gezet. Het waren de pioniers in de late middeleeuwen die van Vlaanderen een vernieuwend, groots en legendarisch kunstlandschap maakten . Maar daar hield het niet op. Vanuit Vlaamse kant bleven gerenommeerde schilders de kunstwereld imponeren. Aan de start van de barok en renaissance waren dit vooral Pieter Brueghel de Oude, Peter-Paul Rubens, Anthony van Dyck en Jacob Jordaens.

In de 19de eeuw verschenen James Ensor en Felicien Rops op het toneel, met controversiële en vaak filosofische werken. Onze grootste surrealisten waren de wereldvermaarde Paul Delvaux en René Magritte Belgisch grootste surrealisten.

Voor elke belangrijke periode uit de kunstgeschiedenis, is er minstens één Vlaamse schilder die wereldbekend is. Veel werken zijn vooral te bezichtigen in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België. Naast het belang als kunstschilder hebben de kunstenaars uit die periode ook veel betekend bij het opleiden van leerling schilders. Samen met de internationale handel echoot de de kunde van de Vlaamse schilders zo verder in de rest van de wereld.

De beste beschikbare leraren
Let's go

Jan Van Eyck: uitvinder van de olieverfschilderijen

De eerste beroemde Belgische kunstschilders stammen uit de vijftiende eeuw: de Vlaamse Primitieven. De Vlaamse Primitieven hebben een grote bijdrage geleverd aan de kunstwereld in de late middeleeuwen, in het bijzonder Jan Van Eyck.

Jan van Eyck (Maaseik, 1390) was tijdens zijn leven wellicht de beroemdste schilder van Europa en stond al vroeg te boek als de "uitvinder" van de olieverfschilderkunst. Dit laatste werd in de 20e eeuw als een legende afgedaan, maar het staat vast dat Jan van Eyck in de ontwikkeling van deze techniek een doorslaggevende rol heeft gespeeld.

Jan van Eyck introduceerde in de schilderkunst een nooit eerder gezien naturalisme dat zijn wortels heeft bij eerdere ontwikkelingen in de miniatuurkunst. De verfijnde olieverftechniek en de op waarneming gebaseerde weergave van de zichtbare werkelijkheid waren de belangrijkste elementen van de Eyckiaanse kunst die spoedig in heel Europa navolging zouden krijgen.

Onder de meesterwerken van Jan Van Eyck denken we aan Het Lam Gods. (1426-1432, Sint-Baafskathedraal in Gent), dat opvalt door zijn felle kleuren, het precieze detailwerk en de voorstelling van natuur en geometrie. Of ook Madonna met kanunnik Joris van der Paele (1436, Brugge, Groeningemuseum), waar we een van de terugkerende thema’s van de Vlaamse schilderkunst in terugvinden: religieuze symbolen in het dagelijkse leven.

De kunstschilders die tot die groepering van de Vlaamse Primitieven behoren, leefden vooral in de bloeiende steden als Brugge, Brussel, Doornik, Gent en Leuven. Andere belangrijke vertegenwoordigers van de Vlaamse Primitieven waren:

  • Dirk Bouts
  • Robert Campin
  • Gerard David
  • Hugo van der Goes
  • Quinten Matsijs
  • Hans Memling
  • Rogier Van der Weyden

Hoewel die kunstenaars tot de Belgische (destijds de Habsburgse Nederlanden en later de Zuidelijke Nederlanden) worden gerekend kwamen sommigen van hen uit de Noordelijke Nederlanden. De reden dat ze naar het zuiden trokken was de bloeiende welvaart in het zuiden waar het economisch voor de wind ging. Door de internationale handel, vooral vanuit Brugge, verspreidden de kunstwerken zich ook over heel Europa. Op die manier beïnvloedden de Vlaamse Primitieven de schilderkunst elders zoals in Italië.

Pieter Brueghel de Oude: beste landschapsschilder

Pieter Bruegel de Oude
Portret van Pieter Bruegel de Oude

Als de meester van het detail, blinkt Pieter Bruegel de Oude (Breda, tussen 1525 en 1530) uit in landschappen en scènes uit het boerenleven. Hij wordt in de literatuur soms ook de "Boeren-Bruegel" genoemd, omdat er in zijn oeuvre een aantal schilderijen voorkomen die scènes uit het boerenleven afbeelden.

Onder invloed van Pieter Coecke schilderde Bruegel met veel allegorieën, bijvoorbeeld in scènes uit het boerenleven. Later schilderde hij ook taferelen geïnspireerd op de klassieke oudheid en Bijbelse taferelen. Zo zijn er twee schilderijen van de Toren van Babel. Eén hangt in Wenen, het andere in Rotterdam in het Museum Boijmans Van Beuningen.

Over Bruegel doen allerlei verhalen de ronde. Zo zou hij volgens Karel van Mander vaak incognito het platteland hebben bezocht om het boerenleven gade te slaan; vandaar ook zijn bijnaam 'Boerenbruegel'. Andere bronnen menen dat hij weleens ketterse sympathieën zou gehad hebben, wat hij op verborgen wijze in zijn schilderijen zou verwerkt hebben. Noch het eerste, noch het tweede is bewezen. Feit is dat het oeuvre van Bruegel, weliswaar voortbouwend op tradities à la Jeroen Bosch, uniek is.

Bruegel is ongetwijfeld de meest volledige landschapsschilder van zijn tijd; niemand anders schilderde de natuur, in de loop van de seizoenen, zo natuurlijk, krachtig, precies en veelzijdig. Hij maakte geen "foto", geen realistische nabootsing, maar "componeerde" een landschap en vreemde elementen (rotsen, water) tot een universeel of kosmisch tafereel. Maar details waren wel fotografisch juist: hedendaagse oogartsen herkennen bijvoorbeeld nog de verschillende oogziekten waaraan zijn "blinden" leden. Alle werktuigen aan de twee Torens van Babel zijn perfect nauwkeurig.

Pieter Breugel schreef zijn naam zelf zonder 'h' maar zijn beide zonen signeerden hun werken met Pieter Brueghel en Jan Brueghel. Zijn werken worden tot de noordelijke renaissance gerekend.

Peter-Paul Rubens: grootste schilder aller tijden

Portret van Peter Paul Rubens
Peter Paul Rubens

Peter-Paul Rubens (Siegen, 28 juni 1577) wordt gezien als een van de grootste artiesten aller tijden. Hij was een Zuid-Nederlands schilder van Vlaamse barok, tekenaar, tapijtontwerper en diplomaat, werkzaam in Antwerpen. Hij werd ook wel Pieter Paul, Pieter Pauwel of Petrus Paulus genoemd. Zijn grandioze en dramatische stijl, met rijke vormen en een warm, levendig kleurenpalet maken hem tot een van de stichters van de barokstijl. Vele meesterwerken van Rubens worden bewaard in België, in het bijzonder in het Rubenshuis in Antwerpen. Dat was zijn voormalige woonst en atelier. Hij kocht later ook kasteel ’t Steen.

De stijl van Rubens behoort tot de Antwerpse School uit de vroege 17e eeuw. Rubens' oeuvre wordt gekenmerkt door de triomfalistische contrareformatorische barok. Rubens is waarschijnlijk de belangrijkste vertegenwoordiger van de Vlaamse barok, alhoewel hij duidelijk een Italiaanse invloed onderging. Sommige van zijn portretten hebben trekjes van het absolutisme, maar veel ex-voto's blijven toch trouw aan hun Vlaamse aard.

Rubens begon als page bij Lalaing in Oudenaarde, studeerde bij drie Vlaamse schilders en stelde daarna achtereenvolgens zijn diensten ter beschikking aan het hof van Mantua, de aartshertogen Albrecht en Isabella van Brussel en Ferdinand, die Isabella opvolgde als landvoogd van de Zuidelijke of Spaanse Nederlanden. Hij trad voor hen ook op als diplomaat. Rubens schilderde veel altaarstukken en had daarbij hulp van een groot atelier in Antwerpen, maar ook verbeeldde hij het levensverhaal van Maria de' Medici in het Palais du Luxembourg in Parijs en dat van de Engelse koning Jacobus I in Whitehall in Londen. Rubens maakte ook werk voor de Spaanse koningen Filips III en Filips IV.

Rubens bestudeerde zijn hele leven lang de kunst van de Oudheid en de renaissance en gebruikte veel mythologische motieven in zijn kunst. Met name was Titiaan van de Venetiaanse School een groot voorbeeld voor hem. Hij had nauwe contacten met de jezuïeten en zette zich met hart en ziel in voor de Contrareformatie en de verheerlijking van verschillende personen.

Anthony van Dyck: tweede grootste barokschilder

Anthony Van Dyck
Zelfportret van Anthony Van Dyck

Anthony van Dyck (ook Anthonis, Antonio, Anthonie, Anton of Antoon genoemd) (Antwerpen, 22 maart 1599) was een van die andere grote Vlaamse barokschilders. Hij schilderde voornamelijk portretten, maar ook stukken met een religieus of mythologisch onderwerp. Door velen wordt hij beschouwd als de grootste barokschilder uit de Zuidelijke Nederlanden na Rubens.

Zijn stijl werd aanvankelijk sterk beïnvloed door Rubens, maar later, tijdens een verblijf in Italië, vatte hij ook bewondering op voor Titiaan, wat in veel van zijn schilderijen is terug te zien. Van Dyck was van grote invloed op het Engelse portretschilderen, en sommige historici beschouwen hem als de oprichter van de Engelse school van schilderkunst.
De naam Van Dyck wordt in de schilderkunst gebruikt voor diverse karakteristieke kenmerken waarmee hij beroemd geworden is. Hij portretteerde veel mannen met een korte, puntige baard, die in het Engels dan ook een 'vandycke' genoemd worden. Ook een kledingstijl is naar Van Dyck vernoemd (zoals gedragen in Thomas Gainsboroughs Blue Boy uit 1770). Karakteristiek voor zijn kleurgebruik is het warme 'Van Dyck-bruin', dat zijn naam gaf aan het betreffende pigment.

Het succes had ook een keerzijde: de vraag naar portretten van zijn hand was zo groot dat de meester zelf meestal alleen het gelaat schilderde. De rest liet hij over aan zijn leerlingen, waardoor het kon gebeuren dat er soms fouten in de afbeelding slopen. Zo werd de Engelse koning Karel I in 1638 afgebeeld in een wapenuitrusting met twee rechterhandschoenen.

Anthony van Dyck is in 1599 geboren in Antwerpen. Na een reis naar Engeland van vier maanden en terugkeer vertrok hij in 1621 naar Italië waar hij zes jaar verbleef. Terug in Antwerpen schilderde hij een aantal meesterwerken waar Karel I lucht van kreeg en hem naar Engeland haalde waar hij talrijke portretten schilderde van de koning, koningin, prinsen en prinsessen. Hij werd daarvoor in 1632 geridderd als hofschilder des konings en verwierf daarmee de titel “sir”.

De beste beschikbare leraren
Let's go

Jacob Jordaens: grote Vlaamse barokschilder

Jacob Jordaens  is net als Anthony van Dyck geboren in Antwerpen en heeft daar ook altijd gewerkt. Jacob of eigenlijk Jacques Jordaens (Antwerpen, 19 mei 1593) was een Zuid Nederlands kunstschilder uit de Antwerpse School en vooral gekend van zijn Vlaamse barokschilderkunst. Jordaens schilderde vooral grote historiestukken, maar ook genrestukken, landschappen en portretten. Zijn stijl kenmerkt zich door weldoordachte opbouw van de compositie en het mooie kleurenspel. Hij was ook ontwerper van wandtapijten.

Hij ontwikkelde een eigen stijl tussen 1619 en 1627 nadat hij eerst in de stijl van Rubens werkte. Hoewel hij vaak opdrachten kreeg van vorsten uit het buitenland was hij nooit hofschilder zoals Van Dijck en Rubens. Jordaens schilderde zeer productief tot hoge ouderdom en stierf op 85-jarige leeftijd.

Na Peter Paul Rubens en Antoon van Dyck is hij de belangrijkste Zuid-Nederlandse historieschilder.

James Ensor: schilder van het symbolisme

James Sidney Edouard baron Ensor (Oostende, 13 april 1860) is zonder twijfel een van de meest opmerkelijke artiesten van de 19de eeuw. Een Belgische kunstschilder van het symbolisme. Hij wordt algemeen erkend als de belangrijkste vernieuwer van de moderne kunst in België, een deviante individualist die zich niet gemakkelijk liet onderbrengen in een of andere kunstrichting. Hij was ook componist en schrijver.

Door zijn avant-gardistische en moderne kijk, in combinatie met de nalatenschap van Brueghel en Van Bosch, transfigureert Ensor de realiteit tot een scherpe kritiek op de bourgeoisie, aan de hand van macabere vormen zoals skeletten, maskers en demonen. Het monumentale schilderij De Intocht van Christus te Brussel (1888) vat perfect de geest van zijn werk samen. Dit en andere meesterwerken van Ensor kan je terugvinden in het Ensorhuis in Oostende.

Félicien Rops: decadent kunstschilder

Felicien Rops
Zelfportret van Felicien Rops

Een andere beroemde Belgische kunstenaar is Félicien Rops (Namen, 7 juli 1833). Hij was een Belgisch graficus, kunstschilder en karikaturist.

Zijn decadente stijl werd geprezen door Baudelaire, Manet en andere invloedrijke kunstenaars uit dit tijdperk zoals Gautier en Mallarmé.
Zijn werk is veelal satanistisch en licht pornografisch getint. De vrouwenfiguren, die de verleiding en het Kwaad personifiëren, zijn doorgaans gemodelleerd naar de Vlaamse meisjes waar Rops zo verzot op was.
Rops leefde in een tijd waarin de kerkelijke overtuigingen en dogma's door het opkomende rationalisme flink 'onder vuur lagen'. Op jonge leeftijd bezocht Rops een jezuïetenschool. Hij maakte al vroeg satirische prenten waarin hij de (in zijn ogen) hypocrisie van de kerk aan de kaak stelde. Dit soort prenten publiceerde hij bijvoorbeeld in het blad Uylenspiegel, dat hij met geërfd geld in eigen beheer uitgaf toen hij in Brussel studeerde.
Zijn verdere leven bracht hij voornamelijk in Wallonië (onder meer in de Colonie d'Anseremme) en Frankrijk door. Hij was bevriend met Armand Rassenfosse.
Op latere leeftijd onderhield Rops nauwe contacten met symbolistische dichters. Hij illustreerde meerdere uitgaven, bijvoorbeeld: Les épaves, een selectie uit Baudelaires Les Fleurs du mal.
Hij koesterde zijn onbekendheid en wilde niet beroemd zijn bij de massa van zogenaamd nette en eerlijke mensen, waar hij op neerkeek en van walgde.

Paul Delvaux: poëtisch realisme

Paul Delvaux (Antheit, 23 september 1897), werd vaak ondergebracht bij het Belgische surrealisme, maar aanvaardde deze verwijzing niet. Hij vond deze interpretatie van zijn werk te eng, te formalistisch en vooral te oppervlakkig. Hij wilde gewoon "een poëtisch realisme" creëren en daarin bereikte hij een ongekende hoogte en internationale bekendheid.

Hij werd sterk beïnvloed door de metafysische schilderkunst van De Chirico, slaagt erin om een dromerige en hypnotische sfeer te creëren in zijn werk, met vrouwelijk naakt in de hoofdrol.

René Magritte: grootste Belgische surrealist

portret René Magritte
René Magritte, een Belgische icoon

René Magritte (Lessen, 21 november 1898) is de leider van de Belgische surrealisten. In de nasleep van de Eerste Wereldoorlog geraakten vele kunstenaars gedesillusioneerd, ze zochten hun toevlucht in andere dimensies zoals de droomwereld, de fantasie of het onbewuste. In tegenstelling tot andere surrealisten, en waarschijnlijk door de invloed van de Vlaamse figuratieve traditie, zoekt Magritte geen toevlucht in andere dimensies maar schildert hij de alledaagse realiteit. Aangezien hier, volgens de artiest, de absurditeit van het menselijke bestaan ligt.
Volgens Magritte is de realiteit echter een illusie, en daarmee ook onze voorstellingen van de realiteit. Denk maar aan het beroemde schilderij van de pijp, dat eigenlijk geen pijp is (Ceci n’est pas une pipe), genaamd La trahison des images. Daarom tonen zijn schilderijen een absurde en verontrustende realiteit waar mannen met bolhoeden hun gezicht verbergen achter grote groene appels en waar nachtelijke landschappen verlicht worden door daglicht. Het Magritte Museum in Brussel huisvest de grootste verzameling van Magritte zijn werken: meer dan 230 items. Magritte is ongetwijfeld een van de meest bekende artiesten ter wereld en een Belgisch icoon.

Nog steeds is Vlaanderen wereldberoemd van zijn schildercultuur. Ontdek hier de bekendste hedendaagse schilders van Vlaanderen.

De Nederlandstalig kant van België biedt tal van mogelijkheden om een cursus schilderen te volgen. Ontdek alle opties dankzij Superprof.

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1ste les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Geraldine

Copywriter, leraar en allround curieuzeneus. Als fulltime taaladdict en parttime geluksridder ga ik telkens op zoek naar interessante invalshoeken en verfrissende methodes, om de wereld net dat tíkje anders te zien. Met woorden die naast het hoofd ook het hart masseren. www.geraldinedewart.com